,
,
,
Context: Dit artikel is oorspronkelijk geschreven kort na de aankondiging van Windows 11 en de nieuwe hardware-eisen rond onder meer TPM 2.0, Secure Boot en ondersteunde processoren. Sindsdien is de kritiek op vervroegde vervanging concreter geworden: Windows 10 bereikte op 14 oktober 2025 het einde van de ondersteuning, terwijl veel nog bruikbare computers niet officieel naar Windows 11 kunnen. Microsoft bood daarna Extended Security Updates aan, versoepelde in de Europese Economische Ruimte de voorwaarden voor gratis toegang en verlengde het Consumer ESU-programma later tot 12 oktober 2027. Tegelijk is in Europa meer aandacht ontstaan voor reparatie, langere gebruiksduur, digitale soevereiniteit en overheidsafhankelijkheid van Microsoft en andere Amerikaanse technologieplatformen. De tekst blijft relevant als historische en maatschappelijke context bij softwarematige veroudering, eigendom, repareerbaarheid, vendor lock-in, privacy en digitale autonomie.
Volg onze strijd voor Right to Repair
Microsoft heeft onlangs Windows 11 uitgebracht. Tot onze verbazing, of eigenlijk hadden we dit wel verwacht, kunnen de meeste computers niet worden geüpgraded naar het nieuwste besturingssysteem van Microsoft.
We hadden al veel kritiek en privacyproblemen met Windows 10 bij de lancering en hoopten op verbetering. Dat Windows 11 wat dat betreft een tegenvaller zou zijn, realiseerden we ons al. Zeker toen het nieuws kwam dat Windows 11 zou weigeren op te starten als een laptop geen werkende camera of Bluetooth (meer) had. Het zou geen geschikt besturingssysteem zijn voor een laptop zonder deze ingebouwde potentiële spionage hardware. Ook niet voor laptops welke zijn uitgerust met ingebouwde hardware kill switches. En ook niet voor mensen die om wat voor reden dan ook hun camera, microfoon, Bluetooth of Wifi willen uitschakelen.
Wij en anderen hebben Windows 11 uitgeprobeerd en getest. Of beter gezegd, we zijn helemaal niet in staat om Windows 11 op echte hardware te testen. Windows 11 heeft niet alleen een computer nodig met TPM en secure boot, het heeft ook een schijnbaar kunstmatige grens die een processor vereist die is ontworpen, niet gemaakt, na een bepaalde datum.
De nieuwste hardware welke wij hier op kantoor hebben, heeft een recent geproduceerde 7e generatie Intel Core I7 processor. Feitelijk kun je vandaag gloednieuwe computers kopen die geen Windows 11 kunnen draaien. We hebben gekeken naar het verschil tussen zowel de Intel- als AMD-processors die wel en niet worden ondersteund. We kunnen serieus geen echte reden vinden waarom deze grens is getrokken. Zelfs onze medewerkers die jarenlange ervaring hebben met het ontwerpen van moederborden en embedded computers, hebben geen idee waarom processors van een iets oudere generatie niet worden ondersteund. En ouder als in: in de afgelopen jaren ontworpen, maar tot op de dag van vandaag geproduceerd.
Microsoft beweert dat dit voor jouw veiligheid is, anders loopt je gevaar. Maar dit is een vals argument, omdat processors met een ouder ontwerp deze beveiligingsfuncties weldegelijk kunnen bieden, alleen met meer impact op de prestaties. Er is geen goede reden waarom een besturingssysteem zou eisen dat deze beveiligingsfuncties aanwezig, ingeschakeld en volledig hardwarematig zijn, onder alle omstandigheden, voor iedereen en voor alle computers in elke situatie. Het is net als een messenfabrikant die besluit dat vanaf nu alle messen worden verkocht in een doos die alleen kan worden geopend door de nieuwste versie van een keukenrobot, omdat sommige mensen het mes anders verkeerd zouden kunnen gebruiken en zichzelf of anderen potentieel zouden kunnen bezeren.
Miljoenen computers zullen op de afvalhoop belanden, lang voordat hun verwachte levensduur is bereikt. Perfect werkende, bruikbare en veilige computers. Mensen hebben weinig andere keuze dan het blijven gebruiken van niet ondersteunde Windows 7, 8 en 10 met potentiële beveiligingsrisico's en het niet kunnen installeren van nieuwere applicaties. De andere optie is om over te schakelen naar een ander besturingssysteem zoals POP!_OS, CentOS, Ubuntu, SUSE Linux, Haiku OS en anderen, zoals wij jaren geleden al hebben gedaan.
We kunnen alleen maar concluderen dat het heel duidelijk is dat Microsoft niet langer een fabrikant van besturingssystemen is. Microsoft is een hardwarefabrikant en gegevensverzamelingsbedrijf.
De kern van dit artikel werd na 2021 niet minder relevant, maar juist concreter. Microsoft bleef Windows 11 koppelen aan formele hardware-eisen zoals TPM 2.0, Secure Boot, UEFI en een processor die op de goedgekeurde lijst staat. Daardoor bleef een groot deel van de nog bruikbare Windows 10-computers buiten de officiële upgradepad vallen, ook wanneer die machines technisch nog prima geschikt waren voor kantoorwerk, onderwijs, webgebruik, lichte ontwikkeling of lokale administratie.
Op 14 oktober 2025 bereikte Windows 10 officieel het einde van de ondersteuning. Zonder aanvullende regeling zouden gebruikers van goed werkende maar niet-ondersteunde machines moeten kiezen tussen onveilige software blijven gebruiken, nieuwe hardware kopen of overstappen naar een ander besturingssysteem. Dat is precies het probleem waar dit artikel in 2021 al op wees: vervanging wordt dan niet bepaald door de fysieke staat van de computer, maar door de software- en platformkeuzes van de leverancier.
Microsoft introduceerde voor consumenten een Extended Security Updates-programma voor Windows 10. Aanvankelijk was dat niet simpelweg een vrije voortzetting van beveiligingsupdates: buiten de Europese Economische Ruimte moesten consumenten betalen, Microsoft Rewards-punten gebruiken of Windows Backup inschakelen. In de Europese Economische Ruimte werd de toegang na druk van consumentenorganisaties versoepeld, zodat Windows Backup niet langer als voorwaarde gold. Een Microsoft-account bleef wel onderdeel van het aanmeldproces.
In 2026 werd het Consumer ESU-programma verder verlengd. In plaats van te stoppen in oktober 2026, loopt het programma volgens de actuele Microsoft-informatie nu tot 12 oktober 2027. Dat is belangrijk, omdat Microsoft daarmee feitelijk erkent dat de overstap naar Windows 11 niet voor iedereen op tijd, redelijk of praktisch haalbaar is. Het neemt het oorspronkelijke probleem niet weg, maar geeft gebruikers, reparateurs, organisaties en refurbishers meer tijd om machines veilig te blijven gebruiken of zorgvuldig te migreren.
De Europese context is sinds 2021 ook veranderd. De EU-richtlijn over reparatie van goederen werd in 2024 aangenomen en trad op 30 juli 2024 in werking. Lidstaten moeten de regels vanaf 31 juli 2026 toepassen. Een belangrijk onderdeel is dat consumenten een extra jaar wettelijke garantie krijgen wanneer zij tijdens de garantieperiode kiezen voor reparatie in plaats van vervanging.
Die ontwikkeling gaat niet specifiek over Windows 11, maar raakt wel hetzelfde principe. Producten moeten langer bruikbaar blijven, reparatie moet aantrekkelijker worden en fabrikanten mogen reparatie niet onnodig blokkeren met contractuele voorwaarden, hardware of softwaretechnieken. Bij computers en softwareplatformen blijft de vraag daarom breder dan alleen hardware: wie bepaalt wanneer een apparaat economisch, technisch of maatschappelijk “op” is?
Na 2021 groeide in Europa ook de politieke aandacht voor digitale soevereiniteit. In Nederland nam de Tweede Kamer in 2025 moties aan die de regering opriepen om de afhankelijkheid van Amerikaanse software- en cloudaanbieders te verminderen. In Denemarken startte het Ministerie van Digitalisering een pilot met een open source alternatief voor Microsoft Office. In Schleswig-Holstein werd LibreOffice eind 2025 al op bijna tachtig procent van de werkplekken buiten de belastingdienst gebruikt.
Deze ontwikkelingen laten zien dat het probleem niet alleen bij individuele consumenten ligt. Wanneer één leverancier via besturingssysteem, cloud, kantoorsoftware, accounts, updates en hardware-eisen bepaalt welke apparaten en workflows nog ondersteund worden, ontstaat afhankelijkheid op meerdere niveaus tegelijk. Voor burgers, bedrijven, scholen en overheden gaat het dan niet alleen om kosten of gemak, maar ook om controle, continuïteit, repareerbaarheid, auditbaarheid en de mogelijkheid om zelfstandig keuzes te blijven maken.
Daarom blijft de Windows 11-discussie een Right-to-Repair- en eigendomsvraagstuk. Een computer die technisch nog functioneert, maar door platformeisen, accountkoppelingen of updatebeleid buiten de officiële route valt, is niet werkelijk van de gebruiker in de volle betekenis van het woord. De gebruiker bezit dan de hardware, maar de praktische gebruiksduur wordt in hoge mate bepaald door een externe softwareleverancier.
| Microsoft | 2021–2026 | Windows 11-specificaties en systeemvereisten |
| Microsoft Support | 14 oktober 2025 | Windows 10 heeft het einde van de ondersteuning bereikt |
| Microsoft | 2026 | Windows 10 Consumer Extended Security Updates tot 12 oktober 2027 |
| The Verge | 25 september 2025 | Microsoft versoepelt Windows 10 ESU-voorwaarden in de Europese Economische Ruimte |
| European Parliament | 23 april 2024 | Right to Repair: reparatie makkelijker en aantrekkelijker maken voor consumenten |
| European Commission | 30 juli 2024 | Richtlijn over reparatie van goederen: toepassing vanaf 31 juli 2026 en extra jaar wettelijke garantie na reparatie |
| Reuters | 19 maart 2025 | Tweede Kamer roept op tot vermindering van afhankelijkheid van Amerikaanse softwarebedrijven |
| Digitaliseringsministeriet, Denmark | 19 juni 2025 | Deens ministerie start pilot rond digitale soevereiniteit met open source kantoorsoftware |
| Schleswig-Holstein | 4 december 2025 | LibreOffice vervangt Microsoft op bijna tachtig procent van de werkplekken buiten de belastingdienst |
Copyright © 2026, ASK-Solutions
